سیناریۆی جەنگی نادیار: دەرئەنجامەکانی هێرشی زەمینی ئەمریکا بۆ سەر ئێران

  02/04/2026  |    702 جار خوێندراوەتەوە
لە مێژووی هاوچەرخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، هیچ بابەتێک بەقەد ئەگەری پێکدادانی ڕاستەوخۆی سەربازی نێوان واشنتۆن و تاران جێگەی مشتومڕ نەبووە. ئەگەرچی زۆرجار وەک کارتێکی فشار بەکارهاتووە، بەڵام پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە: ئەگەر ئەمریکا بڕیاری هێرشی زەمینی بۆ سەر ئێران بدات، نەخشەی ناوچەکە و جیهان چۆن دەگۆڕێت؟
١. ئاڵۆزییە جوگرافی و سەربازییەکان
ئێران عێراق یان ئەفغانستان نییە. بە ڕووبەرێکی نزیکەی \bm{1.6} ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشە و تۆپۆگرافیایەکی شاخاویی سەخت (وەک زنجیرە چیاکانی زاگرۆس)، داگیرکردنی زەمینی ئەم وڵاتە دەبێتە یەکێک لە قورسترین ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی مێژوو.
* بەرگریی نایەکسان: سوپای ئێران و سوپای پاسداران ستراتیژی "شەڕی نایەکسان" (Asymmetric Warfare) پەیڕەو دەکەن. ئەمە بەو مانایەیە کە ئەوان ناچنە شەڕی بەرەیی ڕاستەوخۆوە، بەڵکو پشت بە موشەکی بالیستی، درۆن، و هێرشی پارتیزانی دەبەستن.
* قووڵایی ستراتیژی: تاران تۆڕێکی فراوانی لە هێزە بریکارەکانی (Proxies) لە لوبنان، عێراق، یەمەن و سوریا هەیە. هێرش بۆ سەر تاران بەو مانایەیە کە تەواوی ئەم ناوچانە دەبنە گۆڕەپانی شەڕ دژی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا.
٢. ئابووری جیهان و شۆکی وزە
تەنگەی هورمز، کە گرنگترین شا دەماری گواستنەوەی نەوتی جیهانە، دەبێتە یەکەم قوربانی. نزیکەی *20%*ی نەوتی جیهان لەم ڕێڕەوەوە تێدەپەڕێت.
* بەرزبوونەوەی نرخی نەوت: لەگەڵ یەکەم چەخماخەی شەڕ، پێشبینی دەکرێت نرخی بەرمیلێک نەوت ئاستی 150 بۆ 200 دۆلار ببەزێنێت. ئەمەش دەبێتە هۆی هەڵئاوسانێکی بێوێنە و پەککەوتنی پیشەسازییەکانی ئەوروپا و ئاسیا.
* ئاسایشی دەریاوانی: ئێران دەتوانێت بە مینڕێژکردنی تەنگەکە و بەکارهێنانی بەلەمی خێرا، هەناردەی وزە بۆ ماوەیەکی نادیار پەک بخات، کە ئەمە وەک "چەکی کۆتایی" ئابووری دەبینرێت.
٣. لێکەوتە سیاسی و مرۆییەکان
هێرشی زەمینی تەنها گۆڕینی ڕژێم نییە، بەڵکو دروستکردنی بۆشاییەکی ئەمنییە کە کەس نازانێت کێ دەتوانێت پڕی بکاتەوە.
1. قەیرانی پەنابەران: شەڕێک لەم قەبارەیەدا دەبێتە هۆی کۆچی ملیۆنان ئێرانی بەرەو وڵاتانی دراوسێ (تورکیا، عێراق، ئەفغانستان) و پاشان بەرەو ئەوروپا، کە ئەمەش فشارێکی کۆمەڵایەتی و سیاسی گەورە دروست دەکات.
2. چارەنووسی ئیسرائیل و وڵاتانی کەنداو: ئەگەر زۆرە ئێران وەک وەڵامدانەوە، هێرشی موشەکی بکاتە سەر بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لە وڵاتانی عەرەبی و شارە سەرەکییەکانی ئیسرائیل، کە ئەمە جەنگەکە دەگۆڕێت بۆ "جەنگی گشتگیر"ی ناوچەیی.
٤. ئاڵەنگارییەکانی ناوخۆی ئەمریکا
بۆچوونی گشتی لە ئەمریکا (Public Opinion) دوای ئەزموونی تاڵی عێراق و ئەفغانستان، بە توندی دژی "جەنگە بێ کۆتاییەکان"ە. تێچووی دارایی ئەم جەنگە بە ترلیۆنەها دۆلار دەخەمڵێندرێت، کە دەبێتە هۆی زیانێکی گەورە بە ئابووری ناوخۆی ئەمریکا و پێگەی دۆلار.
 ئایا بژاردەیەکی ژیرانەیە؟
زۆربەی ناوەندە توێژینەوە ستراتیژییەکان کۆکن لەسەر ئەوەی کە هێرشی زەمینی بۆ سەر ئێران "کارەساتێکی پلان بۆ داڕێژراو"ە. ئەنجامەکەی تەنها گۆڕینی نەخشەی سیاسی نییە، بەڵکو تێکچوونی هاوسەنگی جیهانییە بۆ چەندین دەیە.
لە کاتێکدا هێزی سەربازی ئەمریکا لە ڕووی تەکنەلۆژییەوە باڵاترە، بەڵام سەرکەوتن لە جەنگی زەمینیدا پێویستی بە "مانەوە و سەقامگیرکردن" هەیە، کە ئەمەش لە وڵاتێکی وەک ئێراندا بەهۆی هەستی نەتەوەیی و ئاینییەوە، دەبێتە زۆنگاوێک کە دەرچوون لێی مەحاڵە. بۆیە، دیپلۆماسی و گەمارۆی ئابووری وەک بژاردەی یەکەم دەمێننەوە، چونکە نرخی جەنگی زەمینی زۆر زیاترە لەوەی هەر لایەنێک بتوانێت بەرگەی بگرێت
زیاتر